UNESCO Türkiye Biyoetik İzleme Grubu 'Nöroteknoloji Etiği Konferansı' Düzenledi

Haber tarihi: 02/02/2026

Son güncelleme tarihi: 02.02.2026

UNESCO Türkiye Ulusal Komisyonu Biyoetik İzleme Grubu, 22 Aralık 2025 tarihinde düzenlenen etkinlikte, "NESCO Nöroteknoloji Etiği Tavsiye Bildirgesi (2025)" başlıklı konuşmasıyla Doç. Dr. Roberto Andorno’yu ağırladı. Dr. Andorno’nun da aralarında bulunduğu uluslararası Uzmanlar Kurulu tarafından kaleme alınan UNESCO Nöroteknoloji Etiği Tavsiye Bildirgesi, Kasım 2025’te UNESCO Genel Konferansı’nda üye devletler tarafından kabul edilerek, bu alandaki ilk küresel standart olma niteliğini kazandı.

Konuşmasında Prof. Andorno, nöroteknolojilerin beyinle iki temel şekilde etkileşime girebildiğini belirtti. Buna göre bu teknolojiler, beyin taramaları gibi yöntemlerle beyin verilerini okuyabildiği gibi, beyin stimülasyonu yoluyla bazı verilerin değiştirilmesi veya beyin fonksiyonlarının iyileştirilmesi amacıyla da kullanılabiliyor. Beyin-Bilgisayar Arayüzleri (BCI) ve fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme (fMRI) gibi uygulamaların, nörolojik hastalıklar için yeni tanı, önleme ve tedavi olanakları sunduğu ifade edildi. Ancak bu teknolojilerin, çok sayıda sinirsel veriye üçüncü şahısların erişimi ve olası kötüye kullanım risklerini de beraberinde getirdiğine dikkat çekildi.

UNESCO Bildirgesi’nde, nöroteknolojilerin kullanımının; insan onuru, insan hakları ve temel özgürlüklere saygı, insan sağlığı ve esenliği, toplumsal barış ve adalet ilkeleri temelinde ele alınması gerektiği vurgulandı. Bildirgede ayrıca yararlı olma, zarar vermeme, orantılılık, özerklik ve düşünce özgürlüğü, nöral verilerin korunması ve aydınlatılmış onam, bilişsel gizlilik, bireysel bütünlük, ayrımcılık yapmama, cinsiyet eşitliği, hesap verebilirlik, güvenilirlik, şeffaflık ve çocuğun üstün yararı gibi ilkelere özel önem atfedildi.

Prof. Andorno, nöroteknolojilerin nörolojik hastaların yaşam kalitesini artırma konusunda büyük bir potansiyele sahip olduğunu vurgularken, aynı zamanda bu teknolojilerin insan kişiliğinin özüne, kendi kaderini tayin hakkına, düşünce özgürlüğüne ve zihinsel mahremiyete yönelik benzersiz riskler barındırdığına dikkat çekti. Bu çerçevede UNESCO Nöroteknoloji Etiği Tavsiye Bildirgesi’nin, söz konusu teknolojilerin sorumlu ve etik kullanımını güvence altına almak adına uluslararası toplum için önemli bir adım olduğu ifade edildi. Bildirgede yer alan değer ve ilkelerin hayata geçirilebilmesi için devletlerin ulusal düzeyde özel yasal düzenlemeler yapmasının gerekliliği de vurgulandı.

Webinar, Biyoetik İzleme Grubu üyeleri Prof. Hakan Orer, Uygar Tazebay, Özge Yücel ve Yeşim Işıl Ulman’ın katkılarıyla gerçekleşen soru-cevap ve değerlendirme oturumunun ardından sona erdi. (UNESCO Recommendation on the Ethics of Neurotechnology, November 2025 https://www.unesco.org/en/ethics-neurotech/recommendation)